Motywacja,  Umysł

Motywacja jakiej nie znałeś.

Motywacja

Motywacja jest rozumiana, rozbudzana i utrwalana na różne sposoby. Dzieje się tak ze względu na ogromną ilość czynników, które oddziałują na ludzi. Motywacja odnosi się do przeżyć psychicznych człowieka, od których uzależniona jest możliwość i kierunek ludzkiej aktywności. Stanowi to proces regulacji, który wypełnia funkcje kierowania czynnościami tak, aby prowadziło to do osiągnięcia zamierzonego celu. Motywacja, jako mechanizm psychologiczny uruchamiający i organizujący zachowanie człowieka, prowadzące do osiągnięcia zamierzonego celu, stanowi jego wewnętrzną siłę. Wspomniana siła to wszelkie stany napięć, popędy, instynkty i życzenia, które nazywane są mechanizmami organizmu ludzkiego. Od wielkości siły i struktury reakcji emocjonalnych zależy ogólna aktywność psychofizyczna człowieka, jego mobilizacja sił i energii, a także chęć podejmowania zadań o większym poziomie skomplikowania i ponoszeniu ryzyka. Motywacja w tym rozumieniu wpływa głównie na intensywność i trwałość wysiłków zmierzających do osiągnięcia wytyczonego celu, a więc decyduje o codziennej gotowości do działania.

Zbyt silna motywacja nam szkodzi?

Warte podkreślenia jest, że im motywacja jest silniejsza, tym większą aktywnością i uporczywością w dążeniu do pożądanego stanu cechuje się osoba. To gdzie zmierza zmotywowana jednostka zależy od postawionych przez nią celów i wiary w możliwość ich realizacji w odniesieniu do swego działania. Należy zaznaczyć, że nadmierna motywacja jest niekorzystna dla jakości działania, a co za tym idzie efektu tego działania. Stan nadmiernej motywacji prowadzi do pogorszenia, a nawet paraliżu działania. Dzieje się tak, gdyż nadmierne napięcie emocjonalne prowadzi do dezorganizacji przez zakłócenie i deformację ludzkich czynności. Stan ten może prowadzić do licznych błędów, zmniejszenia pola uwagi, dezorientacji, braku pomysłów i siły twórczej. Przy bardzo natężonej motywacji sprawność wykonywania czynności złożonych spada, co wiąże się z obniżeniem wydajności. Zjawisko silnej motywacji może prowadzić do tzw. „blokady motywacyjnej”, która może występować ponieważ:

➡ zbyt silna motywacja powoduje niepokój, a człowiek pełen niepokoju staje się mniej sprawny;

➡ jednostka jest tak przejęta śledzeniem wyników bezpośrednich i czynników, które na nie wpływają, że traci świadomość tych elementów sytuacji, których oddziaływanie ma charakter długofalowy, a w ostatecznym rozrachunku prowadzi to do spadku wydajności;

➡ ze względu na konstrukcję organizmu człowieka stany silnego napięcia i niepokoju prowadzą do uruchomienia mechanizmów obronnych, czego następstwem jest utrata zdolności rozwiązywania problemów.

Zatem dla efektywnego działania, które wymaga rozwiązywania zagadnień złożonych i trudnych najlepsza okazuje się motywacja na umiarkowanym poziomie. W związku z powyższym można wnioskować, że motywacja jest procesem złożonym, a kierowanie nim wymaga wiedzy i umiejętności. Spowodowane jest to różnymi motywami jednostek, które skłaniają je do określonych działań. Ludzie mogą podejmować działania z poczucia obowiązku, chęci zarobienia pieniędzy, uniknięcia nieprzyjemności, a także z innych podobnych powodów.

Automotywacja - świadoma wolność

Automotywacja nie oznacza sposobu na zmotywowanie swojego auta (nie mogłem się powstrzymać, przepraszam za tego suchara :d), ale świadome wpływanie na swoje działanie. Wiem, wiem, wiem… Chcesz coś zrobić, ale to, ale tamto… Jak zaczęła mawiać moja przyjaciółka: „nie szukaj wymówek, szukaj rozwiązań”. Pierwszym krokiem żebyśmy mogli rozmawiać o automotywacji jest poznanie teorii ludzkiej motywacji. Poniższa grafika obrazuje słynną piramidę Abrahama Maslowa.

Motywacja
Hierarchia potrzeb według Maslowa

Abraham Maslow zaprezentował teorię ludzkiej motywacji, która oparta była na założeniu potrzeb zorganizowanych w hierarchii. Im potrzeba znajduje się niżej, tym jej zaspokojenie będzie miało wyższy priorytet. Po zaspokojeniu niższych potrzeb pojawiają się potrzeby wyższe. Warto zaznaczyć, że potrzeby usytuowane na niższych szczeblach w hierarchii charakteryzują się motywacją niedoboru, ponieważ aktywowane są przez brak lub niedobór, z kolei potrzeby wyższego rzędu powiązane są z motywacją wzrostu, która polega na dążeniu jednostki do celów i osobistego rozwoju. 

Jak wejść na szczyt piramidy?

Najwyższa w hierarchii jest potrzeba samorealizacji. Zdaniem Abrahama Maslowa po zaspokojeniu wszystkich poniższych w hierarchii potrzeb niedoboru człowiek dąży do samorealizacji. Osoby samorealizujące się to takie, które kierują się wewnętrznymi wartościami, a nie poszukiwaniem obiektów umożliwiających osiągnięcie celów. Autor opisanego wyżej modelu podkreślał, że człowiek będzie zdrowy, twórczy i dobry, gdy będzie mógł realizować główny cel, którym jest samorealizacja. Pomimo, że jest to naturalny cel człowieka, tylko nieliczni go osiągają. Dana sytuacja ma miejsce ze względu na otoczenie, które uniemożliwia pełny rozwój. Impulsy samorealizacji z reguły ustępują miejsca silnym zwierzęcym instynktom lub są tłumione przez nawyki, błędne wychowanie lub wydarzenia, które wywołały urazy. Istotne w potrzebie samorealizacji jest, że w przeciwieństwie do innych potrzeb po zaspokojeniu nie ulega ona redukcji, lecz zaspokojenie prowadzi do zwiększenia wymagań. Warto zaznaczyć, że ludzie rzadko osiągają stan pełnego zaspokojenia potrzeb, a ów stan pełnego zaspokojenia utrzymuje się jedynie chwilę. Dzieje się tak, ponieważ człowiek po zaspokojeniu jednego pragnienia zaczyna odczuwać chęć spełnienia kolejnej potrzeby. Według Abrahama Maslowa cechą charakterystyczną dla ludzi jest nieustanne pragnienie realizacji potrzeb.

Motywacja

Frustracja sabotuje nasze plany

Nowszym podejściem od teorii Maslowa jest teoria ERG opracowana przez Claytona Alderfera. Zgodnie z tą teorią potrzeby ludzie ułożone są w trzech nachodzących na siebie kategoriach – egzystencji, związku i wzrostu. Przez potrzeby egzystencji należy rozumieć fizjologiczne i bezpieczeństwa z teorii Maslowa, potrzeby związku można rozumieć jako przynależności i szacunku, a potrzeby wzrostu nawiązują do samorealizacji. Jedną z różnic między teorią ERG, a piramidą potrzeb A.H. Maslowa jest twierdzenie C. Alderfera, że pod wpływem frustracji wynikającej z niezaspokojenia potrzeby, człowiek może dążyć do zaspokojenia potrzeb niższego rzędu, a te wyższego rzędu wówczas przestają go interesować. Czy mieliście tak, że napaliliście się na osiągnięcie celu (niech to będzie odchudzanie), ale ku Waszemu zdziwieniu po tygodniu nie zrzuciliście 20 kilogramów. Sfrustrowani uznaliście, że to nie ma sensu, że to nie jest dla Was. Motywacja osłabła, humor się popsuł, a Ty organizujesz chipso-pizza-alko-party. Był to skrajny przykład, ale czy rzadki? Zatrzymajcie się w tym momencie, przemyślcie swoje potknięcie, wyciągnijcie wnioski, a poniżej model motywacji, który obrazuje nasze zmagania.

Motywacja

Wyznaczanie celów

Uzupełnieniem tematu jest teoria oczekiwania-wartości. Istotą tej teorii jest stwierdzenie, że ludzie mają oczekiwania co do działań i ich efektu, a wybór działań jest uzależniony od efektu dostarczającego większą wartość, przyjemność. Tak, mamy przechlapane. Wyobraźcie sobie osobę uzależnioną od jakiś czynności psychicznie i fizycznie, które zdaje sobie sprawę, że to ją niszczy, ale musi toczyć nierówną walkę ze swoim organizmem. Próbuje to zmienić, próbuje wielokrotnie, ale cały czas upada, rośnie frustracja… I taka pętla kręci się w nieskończoność. Jednak nic straconego, póki walczysz to jeszcze nie przegrałeś. Bronią w tej potyczce może być teoria, która wyrosła na bazie teorii oczekiwania-wartości, która wiąże się z wyznaczaniem celów. Otóż zgodnie z twierdzeniem Locke i Lathama człowiek motywuje się do działania dzięki wyznaczaniu celów. Zgodnie z tą teorią cele wpływają na postępowanie człowieka w następujący sposób:

➡ kierują uwagą;

➡ mobilizują siły do działania;

➡ zachęcają do wytrwałości;

➡ ułatwiają opracowanie strategii.

Zgodnie z badaniami cele powinny być konkretne i ustanowione na pewnym poziomie trudności. Zmuszanie ludzi do wykonywania określonych czynności nie należy do efektywnych sposobów motywowania. W wyznaczaniu celów kluczową rolę odgrywa zaangażowanie w realizację celów, a sam cel może spowodować większy udział jednostki w proces jego wykonania, jeśli zostanie wyznaczony przez nią samą. Istotne jest też twierdzenie, które uzależnia wyznaczanie lub zaangażowanie ludzi do realizacji trudnych celów od ich własnej oceny odnośnie ich posiadanych umiejętności lub możliwości nabycia niezbędnych umiejętności do realizacji postawionych celów. Przy konstruowaniu motywujących i wartościowych celów warto posłużyć się metodą SMART, którą obrazuje poniższa grafika.

Motywacja

Samoregulacja - tajna broń

Samoregulacja sprowadza się do trzech procesów, tj. samoobserwacji, samooceny i reagowania na samoocenę, które można sprowadzić do wywieraniu wpływu przez jednostkę na własne działanie. W celu zmiany sposobu postępowania w pierwszej kolejności należy zdać sobie z niego sprawę. Na podstawie analizy własnych zachowań człowiek jest w stanie wyznaczać cele prowadzące do ich usprawnienia. Kolejnym etapem jest samoocena, która sprowadza się do weryfikacji własnych zachowań z normami wyznaczonymi przez siebie. Normy te zwane też normami osobistymi powstają na podstawie analizy własnych zachowań, ich skutków i informacji zyskanych od ważnych osób dla osoby tworzącej normy osobiste. Zgodnie z teorią społeczno-poznawczą, większość ludzi ma znaczną wiedzę na temat działań, które należy podjąć, aby uzyskać określony rezultat. Przy pomocy mechanizmu samooceny człowiek powinien zdecydować, które zachowania chce zmienić, jakie działanie chce uzyskać i na jakim efekcie mu zależy. Po zdobyciu niezbędnej wiedzy na temat bieżących zachowań i sformułowaniu oceny na ich temat jednostka powinna postawić cel, któremu podporządkuje zachowanie. Stałe dokonywanie oceny postępowania jest istotne w weryfikacji realizacji zamierzonego celu lub uświadomienia sobie konieczności jego zmiany. Ostatnim etapem jest reakcja na samoocenę, które wiąże się z pobudzeniem do działania. Człowiek poddając się samoocenie odczuwa emocje związane z przeżytymi sytuacjami. Dążąc do osiągnięcia postawionego celu powinien podejmować działania, które prowadzą do pozytywnych reakcji i wystrzegać się działań, które mają negatywny wpływ. W chwili uzależnienia satysfakcji od przeżywanych sukcesów prowadzi to jednostkę do realizacji celu. Umiejętność samodzielnego motywowania się do działania jest istotą regulacji własnej motywacji.

Bibliografia:

J. Penc, Zachowania organizacyjne w przedsiębiorstwie: kreowanie twórczego nastawienia i aspiracji, Oficyna a Wolters Kluwer business, Warszawa 2011.
A. Jachnis, Psychologia Organizacji: kluczowe zagadnienia, Difin. Wydawnictwo Menedżerskie, Warszawa 2008.
B.R. Kuc, Zarządzanie Doskonałe, PTM. Wydawnictwo Menedżerskie, Warszawa 2003.
Governica.com (red.), Prawo Yerkesa-Dodsona, https://www.governica.com/Prawa_Yerkesa-Dodsona
C.S. Hall, G. Lindzey, J.B. Cambell, Teorie osobowości, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2006.
K. Mikołajczyk, Teorie motywacji i ich znaczenie dla praktyki dydaktycznej w szkoleniach komplementarnych, http://www.e-mentor.edu.pl/artykul/index/numer/31/id/677
A. Maslow, Motywacja i Osobowość, Wydawnictwo naukowe PWN, Warszawa 2009.
R.E. Franken, Psychologia motywacji, Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne, Gdańsk 2006.
A. Umbertowski, Psychologia Biznesu, Wydawnictwo FA-art, Katowice 2012.
Mind Tools Content Team, https://www.mindtools.com/pages/article/smart-goals.htm
Z. Nieckarz, Psychologia Motywacji w Organizacji, Difin, Warszawa 2011.

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany.